Waarom de zee ons zo aantrekt

Als je het de STARLING-gidsen vraagt, dan geraken ze niet uitgepraat over de fantastische momenten die ze op of aan zee hebben beleefd. De zee oefent onmiskenbaar een grote aantrekkingskracht op ons uit: prachtige ontmoetingen met zeezoogdieren, dat niet te beschrijven gevoel als je midden op zee in een boot zit, de magische momenten die je beleeft op een expeditie, de bijzondere zeevogels die rakelings langs je scheren …

Vandaag, op World Oceans Day, staan we dan ook bewust stil bij het belang van onze zeeën en oceanen. En daarvoor leggen we ons oor te luisteren bij STARLING-gids en mariene bioloog Guido Rappé.

Hoewel Guido altijd een brede interesse had in natuur, werd hij al als jonge snaak specifiek aangetrokken door de ecologie van duinen, strand en zee. Hij groeide op in een echte Heistse vissersfamilie, dus de zee was nooit ver weg.

 

Eerste grijze zeehond van België … in een etalage

Heel toevallig viel Guido’s oog in 1973 op een klein berichtje in de krant: een viswinkel in Nieuwpoort zou een levende (!) grijze zeehond in de etalage hebben liggen, ter vermaak van passanten. “Toen ik ging kijken, bleek dat verhaal zowaar te kloppen. De toen nog heel zeldzame soort was op het strand gevonden en tot bij de vishandelaar gebracht,” vertelt hij. Dankzij Guido werd de ‘waarneming’ – ook al was het dan in de etalage van een viswinkel – officieel geregistreerd als allereerste waarneming van een grijze zeehond aan de Belgische kust.

 

Jongensdroom in vervulling

Stond jij ooit al eens oog in oog met een walvis? Het is een bijna magische gebeurtenis om zo’n massief, elegant en intelligent dier vlak naast je boot te zien zwemmen. Heel wat STARLING-gidsen getuigen er dan ook vol enthousiasme over. Zo genoot Brecht De Meulenaer in Snaefelsness in IJsland van een kalme zonsondergang toen plots twee bultruggen uit het water opdoken. Of die keer dat Bart De Keersmaecker in Portugal dolfijnen wilde spotten tijdens een boottocht en toevallig het pad kruiste van een hele school orka’s die rustig een poosje om de boot heen zwommen.

Voor Guido Rappé stond een ontmoeting met de blauwe vinvis al altijd hoog op het verlanglijstje. Op een dag in 1989 greep hij dan ook de kans om deel te nemen aan één van de North Atlantic Sighting Survey-expedities om zeezoogdieren in kaart te brengen. “Tussen IJsland en de Faroer-eilanden ging mijn jongensdroom dubbel in vervulling: twee blauwe vinvissen! Het leek wel of die dieren een oneindig lijf hadden dat maar bleef aan de oppervlakte komen. Op zo’n moment lijkt de tijd stil te staan of trager te lopen...” mijmert hij.

 

 

Voor jou gecheckt: blauwe vinvissen hebben een stinkadem

Ook Johannes Jansen ging voor een waarneming van deze adembenemende dieren. Hij stapte in Sri Lanka ondanks een vrij ruwe zee de boot op in de richting van enkele blows die ze hadden gehoord. Voor hij het wist, lag de boot midden in een groepje blauwe vinvissen die even aan de oppervlakte op adem leken te komen voor ze weer onderdoken. De boot was er zó dichtbij dat ze de (stink)adem van één van de mastodonten konden ruiken. Onvergetelijk!

 

Strandwerkgroep op stap

Als lid van de toenmalige BJN (Belgische Jeugdbond voor Natuur, nu bekend als JNM, je beestigste jeugdbeweging) richtte Guido in 1976 samen met wat vrienden de strandwerkgroep op om de bijzondere fauna en flora van de kust, die heel wat verder strekt dan de obligate schelpen, in de spotlights te zetten. Niet verwonderlijk dat Guido later biologie ging studeren en een thesis maakte in de mariene biologie. Vandaag bestaat diezelfde strandwerkgroep nog steeds en kan je deelnemen aan hun laagdrempelige activiteiten over planten, dieren en alles wat beweegt aan de kust en op zee.

 

Een school grijze dolfijnen in de Noordzee: bij toeval ontdekt

Toen Guido enkele jaren terug voor de provincie West-Vlaanderen werkte aan het boek ‘De Zee van Toen’, interviewde hij oude vissers om hun mondeling overgeleverde historisch-ecologische kennis te bewaren en te bundelen. Guido: “Tijdens één van de interviews in Blankenberge, diepte de visser een oude foto op. Ik kon het haast niet geloven, maar daar stond effectief een grijze dolfijn op. In de Noordzee. De grijze dolfijn is bij ons een absolute zeldzaamheid. Het is een echt oceaandier.” Na wat research kon Guido de waarneming thuisbrengen en – ook deze keer – officieel registreren als eerste, en voorlopig nog enige, exemplaar voor België.

 

 

De vissen zijn op …

We worden aangetrokken door de zee, én we trekken ons de zee aan! Elke dag horen we zorgwekkende berichten: overbevissing, plastics die teruggevonden worden in de kleinste zee-organismen, een stijgende zeespiegel, … De toekomst van de oceanen ziet er niet al te best uit.

Met de overbevissing gaat het, althans in West- en Noord-Europa, de goede kant op, nuanceert Guido Rappé: “De visbestanden worden goed opgevolgd en vissers luisteren nu nauwgezet naar wetenschappers, omdat ze er zelf de noodzaak van inzien. Daarnaast zijn de vissersvloten danig ingekrompen en komen er steeds minder nieuwe vissers bij. Erger is het gesteld in de derde wereld: niet-gecontroleerde piratenvisserij in internationale wateren. Massale visvangst voor de kusten van West-Afrika, bijvoorbeeld, voornamelijk door groepen vissers uit China. Via slinkse methodes slagen ze erin om hun vangsten aan wal te brengen op de Canarische eilanden, nota bene Spaans, en dus EU, grondgebied. Sommige vissoorten werd de intensieve visvangst bij ons wel fataal. Vooral traag groeiende en traag voortplantende vissen, zoals de doornhaai, hadden zwaar te lijden. Dit leidde tot lokaal uitsterven of tot danig gekrompen stocks van bepaalde soorten zoals onze eigen haringpopulatie...”

 

… en de zeespiegel stijgt

De aarde wordt warmer, de ijskappen smelten, de zeespiegel stijgt millimeter per millimeter. Guido vindt dat onze kustgemeenten er geen goed aan doen om dat stijgende water op te vangen door de stranden op te hogen met onnatuurlijke hoeveelheden zand. Al dat zand spoelt grotendeels terug in zee bij stormweer en wordt meegevoerd richting oosten. Zo heeft het probleem van de verzanding van het Zwin een menselijke oorzaak: de massale strandopspuitingen in Knokke-Heist. “We kunnen onze kust veel beter verdedigen door de duinen te laten aangroeien. En dat kan je op een ambachtelijke én natuurvriendelijke manier doen door bussels met twijgen – het zogenaamde rijshout – op de duinvoeten in te planten. Het stuifzand blijft in de takken steken, de duinen worden vanzelf groter en vormen een sterkere barrière tegen opkomend water. Deze techniek werd vroeger al gebruikt.” suggereert hij. Bijkomend voordeel is dat zeldzame duin- en strandflora zoals kustmelde, zeekool, strandbiet, gele hoornpapaver e.d. het in dit scenario beter zouden gaan doen. Hun aangespoelde zaden waaien vaak weg, maar in het rijshout kunnen ze ankeren en kiemen.

 

Onbekend, maar zo bemind

Dat de zeebodem nog talloze geheimen voor ons in petto heeft, is een feit. Men zegt wel eens dat we de maan beter kennen dan de bodem van de oceaan. Hoe kan het ook anders: 70% van onze planeet bestaat uit zeebodem. De diversiteit is er enorm!

STARLING vaart dan ook dolgraag uit. Op tal van onze reizen voorzien we boottochten om walvissen, dolfijnen, zeehonden en vogels te spotten. Ze leveren onvergetelijke herinneringen op. Sommige reizen breng je zelfs integraal aan  boord van een schip door.

Win het boek ‘De zee van toen’

We geven deze zomer drie exemplaren weg van het boek ‘De zee van toen - een historisch-ecologische verkenning van de zuidelijke Noordzee (1930-1980), uit de mond van Vlaamse vissers’, opgetekend door Guido Rappé en uitgegeven bij de provincie West-Vlaanderen.

Hoe kan je winnen? Stuur voor eind augustus een mailtje naar communicatie@starlingreizen.be. Vermeld je naam en adres en vertel waarom je dit boek zo graag wil winnen of aan wie je het cadeau wil geven. Veel succes!


Ontdek de STARLING-bootreizen:

Vaar Darwin achterna – fotografiereis naar de Galapagos

Vogelreis naar Madeira

Naar hartje Noordpool: ontdek Franz Josefland

Expeditie Kamtsjatka - spot de lepelbekstrandloper

 

De foto's bij deze blog zijn van Yves Adams (gemaakt op de Galapagos) en van reiziger Johan Verbanck die samen met een vriendengroep een STARLING-vogelreis op maat boekte naar IJsland. Het zalige reisverslag vind je hier.